Koniec autentyczności przez Instagram.

 

Koniec autentyczności przez Instagram. Czy jeszcze podróżujemy, czy już tylko produkujemy zdjęcia?

„Podróżujemy już nie po to, by zobaczyć miejsca, ale by pokazać, że tam byliśmy.”
— cytat przypisywany Umbertowi Eco

Jeszcze niedawno podróż kojarzyła się z odkrywaniem. Z niepewnością, zagubieniem, rozmową z przypadkowo spotkanym człowiekiem i zachwytem nad miejscem, którego wcześniej nie widzieliśmy na setkach niemal identycznych fotografii.

Dziś coraz częściej wyjazd rozpoczyna się nie od pytania: „Co chcę zobaczyć?”, lecz: „Gdzie zrobię najlepsze zdjęcie?”.

Instagram zmienił sposób, w jaki patrzymy na świat. Nie wystarcza nam już samo przeżycie chwili. Chcemy ją sfotografować, opublikować, podpisać i natychmiast sprawdzić, ile osób zareagowało. Miejsce przestaje być celem podróży. Staje się scenografią dla naszego internetowego wizerunku.

Podróż pod dyktando algorytmu

W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się te same kadry: kolorowe uliczki, huśtawki nad przepaścią, kawiarniane stoliki z idealnym widokiem, drzwi porośnięte kwiatami, zatoki fotografowane z jednego konkretnego punktu.

Kiedy jedno zdjęcie staje się popularne, tysiące ludzi chcą je odtworzyć. Nie zobaczyć miejsce po swojemu, lecz powtórzyć kadr wykonany wcześniej przez influencera.

W efekcie przed niewielkim tarasem, schodami albo fragmentem plaży ustawiają się kolejki. Ludzie czekają kilkanaście, czasem kilkadziesiąt minut, aby przez kilka sekund stanąć we właściwym miejscu. Poprawiają ubranie, ustawiają twarz, wykonują serię zdjęć i odchodzą.

Czy wiedzą, co wydarzyło się w tym miejscu? Czy znają jego historię? Czy rozmawiali z mieszkańcami? Czy spojrzeli na cokolwiek poza ekranem telefonu?

Niekoniecznie.

Najważniejsze, że powstało zdjęcie będące dowodem: „Ja też tutaj byłem”.

Zobaczyć czy zaliczyć?

Media społecznościowe stworzyły turystykę zaliczania miejsc. Kolejne atrakcje nie są już poznawane, lecz odhaczane.

Byłem w Paryżu.
Mam zdjęcie pod wieżą Eiffla.
Byłam w Rzymie.
Wrzuciłam monetę do fontanny di Trevi.
Odwiedziłem Santorini.
Mam fotografię na tle białych domów i niebieskich kopuł.

Podróż staje się listą obowiązkowych ujęć. Trzeba odwiedzić to, co modne, stanąć tam, gdzie stali inni, i wykonać zdjęcie, które będzie natychmiast rozpoznawalne.

Nie ma znaczenia, że kilka ulic dalej znajduje się niewielkie muzeum, lokalny targ albo rodzinna restauracja, w której można porozmawiać z mieszkańcami. Takie miejsca często przegrywają z efektowną ścianą, huśtawką albo neonem, ponieważ gorzej prezentują się na Instagramie.

W ten sposób tracimy najważniejszą część podróżowania: ciekawość.

Podróż jako przedstawienie

Problem nie polega na samym robieniu zdjęć. Fotografie mogą być piękną pamiątką. Pomagają zachować wspomnienia i podzielić się zachwytem z innymi.

Niepokój pojawia się wtedy, gdy zdjęcie staje się ważniejsze niż doświadczenie.

Czasami obserwujemy turystów, którzy przez kilkanaście minut ustawiają idealny kadr zachodu słońca, ale ani razu nie spoglądają na niebo bez pośrednictwa ekranu. Nagrywają koncert zamiast go słuchać. Fotografują jedzenie, zanim je spróbują. Przerywają rozmowę, bo trzeba przygotować relację.

Rzeczywistość staje się materiałem do publikacji.

Coraz częściej nie pytamy już samych siebie: „Czy dobrze się tutaj czuję?”. Pytamy: „Czy to dobrze wygląda?”.

Podróż zamienia się w przedstawienie, w którym turysta jest jednocześnie aktorem, reżyserem i specjalistą od własnego wizerunku.

Fałszywa spontaniczność

Instagram promuje obraz podróży lekkiej, pięknej i pozbawionej problemów. Na zdjęciach nie ma zmęczenia, tłoku, opóźnionych pociągów, wysokich cen, deszczu ani rozczarowania.

Jest za to samotna plaża, nawet jeżeli tuż poza kadrem stoi kilkadziesiąt osób. Jest spokojna uliczka, choć fotograf przez kilka minut czekał, aż inni turyści zejdą z planu. Jest spontaniczne zdjęcie przy kawie, mimo że powstało po kilkunastu próbach.

Ta wyreżyserowana autentyczność wpływa również na innych podróżników. Jadą w dane miejsce z oczekiwaniem, że zobaczą świat identyczny jak na ekranie. Gdy rzeczywistość okazuje się mniej spektakularna, pojawia się rozczarowanie.

Nie dlatego, że miejsce jest nieciekawe. Dlatego, że nie przypomina starannie obrobionego zdjęcia.

Miejsca, które stały się dekoracją

Największą cenę popularności płacą same miejsca i ich mieszkańcy.

Spokojne uliczki zamieniają się w zatłoczone plenery fotograficzne. Prywatne domy stają się atrakcjami, ponieważ ich drzwi lub elewacje dobrze wyglądają na zdjęciach. Lokalni mieszkańcy muszą przeciskać się między turystami, którzy blokują przejścia, schody i wejścia do budynków.

Historia miejsca zostaje zepchnięta na dalszy plan. Liczy się kolor ściany, widok z tarasu i odpowiednie światło.

Miasto przestaje być żywą przestrzenią, w której ludzie mieszkają, pracują i wychowują dzieci. Staje się dekoracją dostępną dla każdego, kto chce wyprodukować kolejny atrakcyjny post.

Czy social media naprawdę zabiły ducha podróży?

Być może nie zabiły go całkowicie, ale z pewnością go osłabiły.

Social media mogą inspirować. Dzięki nim poznajemy nieznane miejsca, znajdujemy ciekawe trasy i dowiadujemy się o atrakcjach, o których wcześniej nie słyszeliśmy. Problem zaczyna się wtedy, gdy inspiracja zmienia się w instrukcję obsługi podróży.

Jedź tutaj.
Załóż takie ubranie.
Stań dokładnie w tym miejscu.
Wykonaj identyczny kadr.
Dodaj popularną muzykę.
Udowodnij, że Twoje życie również jest wyjątkowe.

Tymczasem prawdziwa podróż nie zawsze jest efektowna. Czasami najlepszym wspomnieniem okazuje się rozmowa w pociągu, pomylona droga, niewielka restauracja znaleziona przypadkiem albo widok, którego nie udało się dobrze sfotografować.

Autentyczność zaczyna się tam, gdzie przestajemy pytać, czy coś spodoba się innym.

Jak odzyskać prawdziwe podróżowanie?

Nie musimy wyrzucać telefonu ani rezygnować z publikowania zdjęć. Wystarczy przywrócić właściwą kolejność.

Najpierw zobaczyć. Później sfotografować.

Najpierw posłuchać historii miejsca. Później przygotować opis.

Najpierw przeżyć zachód słońca. Dopiero potem wybrać jedno zdjęcie.

Warto czasem zejść z najbardziej popularnej trasy, odłożyć telefon na godzinę i pozwolić sobie na brak planu. Nie każde doświadczenie musi zostać opublikowane. Nie każda chwila wymaga dowodu.

Niektóre wspomnienia mogą należeć wyłącznie do nas.

Najważniejsze pytanie

Być może największym paradoksem współczesnego podróżowania jest to, że odwiedzamy coraz więcej miejsc, ale coraz rzadziej naprawdę w nich jesteśmy.

Nasze ciało znajduje się na placu, plaży albo górskim szlaku, lecz uwaga pozostaje w telefonie. Myślimy o kadrach, reakcjach i relacjach, które opublikujemy wieczorem.

Świat nie jest jednak studiem fotograficznym. Nie powstał po to, aby stanowić tło dla naszego wizerunku.

Podróżowanie odzyska sens dopiero wtedy, gdy ponownie zaczniemy interesować się miejscem bardziej niż własnym zdjęciem wykonanym na jego tle.

A Tobie zdarzyło się kiedyś pojechać gdzieś przede wszystkim dlatego, że zobaczyłeś piękne zdjęcie tego miejsca w mediach społecznościowych? Czy rzeczywistość spełniła oczekiwania, czy okazała się zupełnie inna?